E Drejta Penale
Criminal Law
Diritto Penale
Avokati përballë akuzës në reformën e procedurës penale
The Lawyer Facing the Prosecution in the Criminal Procedure Reform
L'avvocato di fronte all'accusa nella riforma della procedura penale
Çfarë fiton mbrojtja dhe ku duhet përmirësuar projektligji
Projektligji për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale përmban masa që mund ta forcojnë ndjeshëm mbrojtjen dhe ta bëjnë prokurorin më të kontrollueshëm në ushtrimin e kompetencave. E mbështes këtë drejtim. Megjithatë, disa kufizime dhe përjashtime kërkojnë korrigjim, që të drejtat e shpallura të funksionojnë në praktikë.
Debati na prek drejtpërdrejt si avokatë dhe ka pasoja për çdo qytetar që përballet me një hetim penal. Njohja me provat, konsultimi konfidencial dhe mundësia për të kundërshtuar akuzën përcaktojnë nëse mbrojtja mund ta kryejë realisht detyrën e saj.
Nisma është në konsultim publik, me afat të shpallur deri më 28 tetor 2026. Rregullat e analizuara më poshtë janë propozime. Referencat ndaj neneve tregojnë formulimin e propozuar të Kodit, përveç rasteve kur përmendet shprehimisht ligji në fuqi.
Barazia procedurale dhe pavarësia e avokatit
Pavarësia e avokatit dhe detyrimet e institucioneve ndaj kërkesave të tij të ligjshme njihen tashmë nga ligji nr. 55/2018, veçanërisht nenet 11 dhe 12. Edhe Kodi aktual parashikon të drejtën e mbrojtjes, komunikimin privat dhe paraqitjen e provave. Reforma ndërhyn mbi mënyrën e ushtrimit dhe mbrojtjes së këtyre të drejtave.
Prokurori ruan drejtimin e hetimit dhe ushtrimin e ndjekjes penale. Barazia e armëve kërkon që avokati të ketë mundësi efektive për të njohur materialin, për të përgatitur kundërshtimet dhe për t’u dëgjuar nga një gjykatë e paanshme. Funksionet mbeten të ndryshme, ndërsa pretendimet e secilës palë duhet t’i nënshtrohen shqyrtimit real.
Qëndrimet forca-përçmuese marrin rëndësi juridike kur shoqërohen me pengimin e mbrojtjes. Refuzimi i pajustifikuar i dokumenteve ose pengimi i konsultimit me klientin duhet të mund të kundërshtohen shpejt dhe të kenë pasoja sipas ligjit.
Aksesi në prova e bën mbrojtjen më efektive
Shtesat në nenin 24 e detyrojnë prokurorin t’i vërë të pandehurit në dispozicion provat dhe aktet që disponon në momentin e njoftimit të akuzës dhe ta njoftojë menjëherë për provat e marra më pas. Për provat mbi të cilat mbështetet masa e sigurimit parashikohet akses edhe për personin nën hetim ose mbrojtësin e tij.
Neni 327 propozon kopje pa pagesë në përfundim të hetimeve dhe zgjatjen nga 10 në 20 ditë të afatit për paraqitjen e mbrojtjes. Mosvënia në dispozicion e dosjes lidhet me pavlefshmërinë absolute të kërkesës për dërgimin e çështjes në gjyq. Kjo pasojë prek rregullshmërinë e kërkesës dhe nuk barazohet vetvetiu me pafajësi.
Problemi mbetet te personi që ende nuk ka marrë formalisht cilësinë e të pandehurit. Për të ruhet regjimi i sekretit, me kërkesë të arsyetuar për akte të caktuara dhe kontroll gjyqësor. Ndalimi i një kërkese të re për të njëjtin objekt brenda tre muajve është tepër i ngurtë kur dalin rrethana të reja.
Duhet garantuar shprehimisht që materialet thelbësore për kundërshtimin e një mase ose veprimi të jenë të arritshme pavarësisht emërtimit procedural të personit. Përndryshe, vonesa në formalizimin e statusit mund të vonojë edhe mbrojtjen.
Avokati gjatë marrjes në pyetje
Shtesa në nenin 34/a parashikon praninë e detyrueshme të mbrojtësit gjatë marrjes në pyetje. Neni 38 përcakton të drejtën e tij për të ndërhyrë për heshtjen, konfidencialitetin, qartësimin e pyetjeve dhe kundërshtimin e metodave që ndikojnë mbi vullnetin e personit.
Këto garanci kanë vlerë praktike. Megjithatë, formulimi që lejon ndërhyrjen pa ndërprerë ose pezulluar pyetjen duhet rishikuar. Kur klienti kërkon këshillim privat ose pyetja zhvillohet në kundërshtim me ligjin, avokati duhet të ketë një mjet efektiv për të kërkuar ndërprerjen e menjëhershme dhe dokumentimin e kundërshtimit.
Neni 37 synon të pengojë marrjen e deklarimeve pa garancitë e të dyshuarit kur, që në fillim, ekzistonte një dyshim specifik dhe individual ndaj personit. Regjistrimi audioviziv i pyetjeve, me përjashtime të kufizuara dhe të dokumentuara, do t’i ndihmonte gjykatën të verifikonte si është marrë deklarimi. Zbatimi kërkon pajisje, ruajtje të sigurt dhe akses praktik në regjistrime.
Hetimet e mbrojtjes zgjerojnë rolin e avokatit
Nenet e reja 277/a dhe 315/a e vijues krijojnë një regjim të posaçëm për hetimet e mbrojtjes. Avokati mund të mbledhë deklarata dhe të dhëna, të angazhojë konsulentë teknikë, të kërkojë dokumente dhe të dokumentojë vende ose sende sipas procedurave të përcaktuara. Në rastet e parashikuara mund t’ia paraqesë materialin drejtpërdrejt gjyqtarit.
Kjo e ul varësinë nga vendimi i prokurorit për të ndjekur një pistë shfajësuese. Mbrojtja merr më shumë përgjegjësi për kërkimin e materialit të dobishëm, duke respektuar vullnetin dhe të drejtat e personave që kontakton. Kompetencat për veprime shtrënguese mbeten të rregulluara veçmas.
Por neni 315/c e drejton përsëri mbrojtjen te prokurori kur administrata refuzon dokumentacionin. Një rrugë e drejtpërdrejtë dhe e shpejtë përpara gjykatës do ta bënte këtë të drejtë më të besueshme.
Duhet zgjidhur edhe financimi. Ekspertët, regjistrimet dhe formalitetet e dokumentimit kushtojnë. Ndihma juridike e garantuar nga shteti duhet të mbulojë veprimet e nevojshme të hetimit të mbrojtjes. Në të kundërt, klientët me më pak të ardhura do t’i përdorin më pak këto mundësi.
Provat digjitale dhe pasojat e shkeljes së ligjit
Kreu i ri me nenet 152/a deri në 152/dh kërkon, si rregull, autorizim gjyqësor për aksesin në të dhënat private të ruajtura në pajisje elektronike. Parashikohen kufizimi i objektit të kërkimit, dokumentimi i veprimeve, mbrojtja e informacionit të privilegjuar dhe kontrolli gjyqësor i zbatimit.
Kjo ka rëndësi të drejtpërdrejtë për komunikimet avokat–klient. Duhet parashikuar një mekanizëm që t’i identifikojë dhe izolojë materialet e mbrojtura përpara shqyrtimit nga hetuesit. Shkatërrimi i kopjes pasi përmbajtja është lexuar nuk e rikthen plotësisht konfidencialitetin.
Autorizimi paraprak nuk është absolut. Projektligji lejon përjashtime për situata të caktuara urgjence dhe për pëlqimin e informuar, të dhënë lirisht me shkrim. Pëlqimi kërkon vëmendje të posaçme kur personi është i privuar nga liria.
Një shqetësim tjetër janë përjashtimet e gjera nga papërdorshmëria në nenet 202/a, 208 dhe 287 për kategori provash materiale. Nëse përjashtimi mbulon pjesën kryesore të provave që synohet të merren me kontroll ose sekuestrim, garancia procedurale dobësohet. Ligji duhet të dallojë mbajtjen ose konfiskimin e një sendi të paligjshëm nga përdorimi i tij për të provuar fajësinë pas një shkeljeje procedurale.
Masat e sigurimit kërkojnë kontroll të pavarur
Nenet 228, 238 dhe 245 kërkojnë të dhëna konkrete, rreziqe aktuale dhe arsyetim të pavarur për masën e sigurimit. Refuzimi për të bërë deklarime ose mospranimi i akuzës nuk mund të shërbejnë si arsye për rrezikun ndaj provës.
Për arrestin në burg, gjykata duhet të shpjegojë pse masat e tjera, edhe të kombinuara, janë të pamjaftueshme dhe pse arresti në shtëpi është i papërshtatshëm. Avokati fiton kështu pika më të qarta kundërshtimi ndaj një vendimi të mbështetur në formula të përgjithshme.
Garancia pasurore zgjerohet si alternativë, por ka përjashtime dhe kërkon vlerësim individual të gjendjes financiare. Po kështu, detyrimi i prokurorit për informacion mujor mbi arrestin nuk duhet ngatërruar me një seancë gjyqësore automatike çdo muaj.
Duhet korrigjuar edhe një dobësim i mundshëm për kategoritë e mbrojtura për shkak të shtatzënisë, moshës ose shëndetit. Neni aktual 230 e lidh përjashtimin që lejon arrestin me shkaqe të veçanta dhe me një prag dënimi prej të paktën 10 vjetësh në maksimum. Formulimi i propozuar i nenit 238 nuk e ruan këtë kusht të dytë. Për këtë arsye, zgjerimi i disa garancive nuk e bën çdo ndryshim më të favorshëm.
Një shqyrtim më serioz përpara dërgimit në gjyq
Nenet 331 dhe 332/d/1 kërkojnë lidhje më të qartë midis elementeve të veprës penale dhe provave, si dhe vlerësim nëse ekziston një pritshmëri e arsyeshme për dënim. Gjykata duhet të marrë në konsideratë edhe materialin shfajësues dhe provat e mbrojtjes.
Për avokatin, kjo i jep më shumë peshë punës në seancën paraprake. Argumenti se mungon prova për një element të akuzës duhet të marrë përgjigje konkrete. Vlerësimi mbetet paraprak; fajësia përcaktohet sipas standardit dhe garancive të gjykimit.
Parashikimi për vlerën e provave të mbrojtjes duhet kuptuar si detyrim për t’i shqyrtuar pa paragjykim për burimin e tyre. Pesha e secilës provë varet nga besueshmëria dhe lidhja me faktin që kërkohet të provohet.
Kufizime që kërkojnë rishikim
Neni 103 synon të mbrojë privatësinë dhe prezumimin e pafajësisë, por vendos kufizime të gjera për publikimin dhe një regjim autorizimi gjyqësor për të tretët. Duhet ruajtur një hapësirë e qartë për informimin me interes publik dhe reagimin e ligjshëm të mbrojtjes, pa cenuar sekretin, viktimat ose të dhënat private.
Neni 329/c lejon që prokurori të revokojë në kushte të caktuara vendimin e vet të pushimit që nuk është ankimuar. Kontrolli gjyqësor i rihapjes dhe kërkesa për një bazë realisht të re janë të rëndësishme për sigurinë juridike të personit.
Avokati përfaqëson edhe viktimën. Zgjatja nga 15 në 45 ditë e afatit për vendimin e mosfillimit, në nenin 291, shton kohën e pritjes për një përgjigje të kundërshtueshme. Efekti i saj duhet vlerësuar edhe nga kjo perspektivë.
Mbeten edhe paqartësi teknike me pasoja të rëndësishme. Për shembull, formulimi i propozuar i nenit 263, pika 2, nuk e mbulon qartë krimin me dënim maksimal saktësisht 10 vjet. Afatet që lidhen me lirinë duhet të shkruhen pa boshllëqe.
Zbatimi do të përcaktojë vlerën e reformës
Qëndrimi im është mbështetja e projektligjit me përmirësime konkrete. Përparësi duhet t’i kenë aksesi efektiv në materialin e nevojshëm për mbrojtjen, konsultimi privat gjatë pyetjes, kontrolli i shpejtë gjyqësor dhe financimi i hetimeve për klientët që përfitojnë ndihmë juridike.
Përgjegjësia disiplinore mund të ndihmojë, por mbrojtjes i duhet edhe zgjidhje në kohë për çështjen konkrete. Një procedim disiplinor i mëvonshëm nuk e kompenson domosdoshmërisht humbjen e një mundësie për të kundërshtuar arrestin ose për të siguruar një provë.
Avokatia duhet ta përdorë konsultimin publik për të kërkuar formulime të zbatueshme dhe mjete reale kundër pengimit të profesionit. Rezultati duhet të shihet te dosja që merret në kohë, te kundërshtimi që dokumentohet dhe te vendimi që i përgjigjet mbrojtjes. Përmes tyre, qytetari mund ta kontrollojë më mirë ligjshmërinë e pushtetit që ushtrohet ndaj tij.
Burimet
- [1] Regjistri Elektronik për Njoftimet dhe Konsultimet Publike. Projektligji për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale, publikuar më 30 shtator 2026. Statusi dhe afati i konsultimit u kontrolluan më 1 tetor 2026.
- [2] Qendra e Botimeve Zyrtare. Kodi i Procedurës Penale, ligji nr. 7905, datë 21.3.1995, i ndryshuar. Teksti i përdorur për krahasimin me dispozitat në fuqi.
- [3] Ministria e Drejtësisë. Ligji nr. 55/2018 për profesionin e avokatit në Republikën e Shqipërisë, veçanërisht nenet 11 dhe 12.
Petani Law & Tax
Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillimin juridik për një çështje konkrete.
What the Defense Gains and Where the Bill Needs Improvement
The draft law amending the Criminal Procedure Code contains measures that can significantly strengthen the defense and make the prosecutor more controllable in the exercise of their powers. I support this direction. However, certain restrictions and exceptions require correction for the proclaimed rights to function in practice.
The debate directly affects us as lawyers and has consequences for every citizen facing a criminal investigation. Access to evidence, confidential consultation, and the opportunity to challenge the accusation determine whether the defense can genuinely perform its duty.
The initiative is in public consultation, with a deadline announced until October 28, 2026. The rules analyzed below are proposals. References to articles indicate the proposed wording of the Code, unless the law in force is explicitly mentioned.
Procedural Equality and Lawyer Independence
The independence of the lawyer and the obligations of institutions towards their lawful requests are already recognized by law no. 55/2018, particularly articles 11 and 12. The current Code also provides for the right to defense, private communication, and the submission of evidence. The reform intervenes in the manner of exercising and protecting these rights.
The prosecutor retains the direction of the investigation and the exercise of criminal prosecution. Equality of arms requires that the lawyer has effective opportunities to review the material, prepare objections, and be heard by an impartial court. The functions remain distinct, while each party's claims must be subjected to real scrutiny.
Contemptuous attitudes acquire legal significance when accompanied by the obstruction of the defense. Unjustified refusal of documents or obstruction of consultation with the client must be subject to prompt challenge and legal consequences.
Access to Evidence Makes the Defense More Effective
Additions to Article 24 oblige the prosecutor to provide the defendant with the evidence and acts available at the time of notification of the charge and to notify them immediately of evidence subsequently obtained. For evidence upon which a security measure is based, access is also provided for the person under investigation or their defense counsel.
Article 327 proposes free copies upon the conclusion of investigations and an extension from 10 to 20 days of the deadline for submitting the defense. Failure to make the file available is linked to the absolute nullity of the request to send the case to trial. This consequence affects the regularity of the request and is not automatically equated with innocence.
The problem remains with the person who has not yet formally acquired the status of a defendant. For them, the secrecy regime is preserved, with a reasoned request for certain acts and judicial control. The prohibition of a new request for the same object within three months is too rigid when new circumstances arise.
It must be explicitly guaranteed that essential materials for challenging a measure or action are accessible regardless of the person's procedural designation. Otherwise, delays in formalizing status may also delay the defense.
The Lawyer During Interrogation
The addition to Article 34/a provides for the mandatory presence of defense counsel during interrogation. Article 38 defines their right to intervene for silence, confidentiality, clarification of questions, and objection to methods affecting the person's will.
These guarantees have practical value. However, the wording allowing intervention without interrupting or suspending the questioning must be revised. When the client requests private consultation or questioning is conducted in violation of the law, the lawyer must have an effective means to request immediate suspension and documentation of the objection.
Article 37 aims to prevent taking statements without suspect guarantees when, from the beginning, there was a specific and individual suspicion against the person. Audiovisual recording of interrogations, with limited and documented exceptions, would help the court verify how the statement was obtained. Implementation requires equipment, secure storage, and practical access to recordings.
Defense Investigations Expand the Lawyer's Role
New articles 277/a and 315/a et seq. create a special regime for defense investigations. The lawyer may collect statements and data, engage technical consultants, request documents, and document places or items according to specified procedures. In foreseen cases, the material may be presented directly to the judge.
This reduces dependence on the prosecutor's decision to pursue an exculpatory lead. The defense takes on more responsibility for gathering useful material, respecting the will and rights of the persons contacted. Powers for coercive actions remain regulated separately.
However, Article 315/c directs the defense back to the prosecutor when the administration refuses documentation. A direct and prompt path before the court would make this right more reliable.
Financing must also be resolved. Experts, recordings, and documentation formalities cost money. State-guaranteed legal aid must cover necessary defense investigation actions. Otherwise, clients with lower incomes will use these opportunities less.
Digital Evidence and Consequences of Law Violations
The new chapter with Articles 152/a to 152/dh requires, as a rule, judicial authorization for access to private data stored in electronic devices. It provides for the limitation of the search scope, documentation of actions, protection of privileged information, and judicial control of implementation.
This is of direct importance to lawyer-client communications. A mechanism must be provided to identify and isolate protected materials before review by investigators. Destruction of the copy after the content has been read does not fully restore confidentiality.
Prior authorization is not absolute. The draft law allows exceptions for certain emergency situations and for informed consent given freely in writing. Consent requires special attention when a person is deprived of liberty.
Another concern is the broad exceptions from inadmissibility in Articles 202/a, 208, and 287 for categories of physical evidence. If the exception covers the main part of the evidence intended to be obtained through search or seizure, the procedural guarantee is weakened. The law must distinguish the retention or confiscation of an illegal item from its use to prove guilt after a procedural violation.
Security Measures Require Independent Control
Articles 228, 238, and 245 require concrete data, current risks, and independent reasoning for security measures. Refusal to make statements or non-acceptance of the charge cannot serve as reasons for risk to evidence.
For prison arrest, the court must explain why other measures, even combined ones, are insufficient and why house arrest is inadequate. The lawyer thus gains clearer points of challenge against a decision supported by general formulas.
Financial guarantees are expanded as an alternative, but have exceptions and require individual assessment of financial status. Likewise, the prosecutor's obligation for monthly information on arrest should not be confused with an automatic court hearing every month.
A potential weakening for protected categories due to pregnancy, age, or health must also be corrected. Current Article 230 links the exception allowing arrest to special causes and a sentencing threshold of at least 10 years maximum. The proposed wording of Article 238 does not retain this second condition. Therefore, expanding some guarantees does not make every change more favorable.
A More Serious Review Before Sending to Trial
Articles 331 and 332/d/1 require a clearer connection between the elements of the criminal offense and the evidence, as well as an assessment of whether there is a reasonable expectation of conviction. The court must also consider exculpatory material and defense evidence.
For the lawyer, this gives more weight to work in the preliminary hearing. The argument that evidence for an element of the charge is lacking must receive a concrete response. The assessment remains preliminary; guilt is established according to the standards and guarantees of trial.
The provision on the value of defense evidence must be understood as an obligation to examine them without prejudice to their source. The weight of each piece of evidence depends on reliability and connection to the fact sought to be proven.
Restrictions Requiring Review
Article 103 aims to protect privacy and the presumption of innocence, but imposes broad restrictions on publication and a judicial authorization regime for third parties. A clear space for public interest information and legitimate defense reaction must be preserved, without undermining secrecy, victims, or private data.
Article 329/c allows the prosecutor to revoke under certain conditions their own dismissal decision which has not been appealed. Judicial control of reopening and the requirement for a genuinely new basis are important for the legal certainty of the person.
The lawyer also represents the victim. The extension from 15 to 45 days of the deadline for the non-initiation decision, in Article 291, increases waiting time for a challengeable response. Its effect must also be evaluated from this perspective.
Technical ambiguities with significant consequences also remain. For example, the proposed wording of Article 263, paragraph 2, does not clearly cover crimes with a maximum penalty of exactly 10 years. Deadlines relating to liberty must be written without gaps.
Implementation Will Determine the Value of the Reform
My stance is to support the draft law with concrete improvements. Priority must be given to effective access to material necessary for the defense, private consultation during questioning, prompt judicial control, and financing of investigations for clients receiving legal aid.
Disciplinary responsibility can help, but the defense also needs a timely solution for the specific case. Subsequent disciplinary proceedings do not necessarily compensate for the loss of an opportunity to challenge arrest or secure evidence.
The legal profession must use public consultation to demand workable formulations and real tools against professional obstruction. The result should be seen in the file obtained on time, the documented objection, and the decision responding to the defense. Through them, citizens can better control the legality of power exercised against them.
Sources
- [1] Electronic Register for Public Notifications and Consultations. Draft law on amendments to the Criminal Procedure Code, published on September 30, 2026. Status and consultation deadline checked on October 1, 2026.
- [2] Official Publications Center. Criminal Procedure Code, Law no. 7905, dated March 21, 1995, as amended. Text used for comparison with provisions in force.
- [3] Ministry of Justice. Law no. 55/2018 on the profession of lawyer in the Republic of Albania, particularly articles 11 and 12.
Petani Law & Tax
This article is for informational purposes only and does not replace legal advice on a specific matter.
Cosa guadagna la difesa e dove il disegno di legge va migliorato
Il disegno di legge recante modifiche al codice di procedura penale contiene misure che possono rafforzare notevolmente la difesa e rendere il pubblico ministero più controllabile nell'esercizio dei suoi poteri. Sostengo questa direzione. Tuttavia, alcune restrizioni ed eccezioni richiedono correzioni affinché i diritti proclamati trovino concreta attuazione nella pratica.
Il dibattito ci riguarda direttamente come avvocati e ha conseguenze per ogni cittadino che affronta un procedimento penale. La conoscenza delle prove, la consultazione confidenziale e la possibilità di contestare l'accusa determinano se la difesa possa realmente svolgere il proprio compito.
L'iniziativa è in consultazione pubblica, con termine fissato al 28 ottobre 2026. Le norme di seguito analizzate costituiscono proposte. I riferimenti agli articoli indicano la formulazione proposta del Codice, salvo che sia espressamente menzionata la legge in vigore.
Uguaglianza processuale e indipendenza dell'avvocato
L'indipendenza dell'avvocato e i doveri delle istituzioni nei confronti delle sue richieste legittime sono già riconosciuti dalla legge n. 55/2018, in particolare dagli articoli 11 e 12. Anche il Codice vigente prevede il diritto alla difesa, la comunicazione privata e la presentazione di prove. La riforma interviene sulle modalità di esercizio e tutela di tali diritti.
Il pubblico ministero conserva la direzione delle indagini e l'esercizio dell'azione penale. La parità delle armi richiede che l'avvocato disponga di effettive opportunità di conoscere il materiale, preparare le contestazioni e farsi ascoltare da un giudice imparziale. Le funzioni rimangono distinte, mentre le pretese di ciascuna parte devono essere sottoposte a un effettivo vaglio.
I comportamenti oltraggiosi assumono rilievo giuridico quando si accompagnano all'ostacolo all'attività difensiva. Il rifiuto ingiustificato di documenti o l'impedimento della consultazione con il cliente devono poter essere contestati rapidamente e comportare conseguenze per legge.
L'accesso alle prove rende la difesa più efficace
Le integrazioni all'articolo 24 obbligano il pubblico ministero a mettere a disposizione dell'imputato le prove e gli atti in suo possesso al momento della notifica dell'accusa e a informarlo immediatamente delle prove successivamente acquisite. Per le prove su cui si fonda la misura cautelare è previsto l'accesso anche per la persona sottoposta a indagini o per il suo difensore.
L'articolo 327 propone copie gratuite al termine delle indagini e l'estensione da 10 a 20 giorni del termine per la presentazione della difesa. La mancata messa a disposizione del fascicolo è collegata alla nullità assoluta della richiesta di rinvio a giudizio. Tale conseguenza incide sulla regolarità della richiesta e non si equipara automaticamente all'innocenza.
Il problema permane per la persona che non ha ancora formalmente assunto la qualità di imputato. Per essa si mantiene il regime del segreto, mediante richiesta motivata per atti specifici e controllo giurisdizionale. Il divieto di una nuova richiesta per il medesimo oggetto entro tre mesi risulta eccessivamente rigido quando emergono nuove circostanze.
Deve essere espressamente garantito che i materiali essenziali per contestare una misura o un atto siano accessibili indipendentemente dalla qualificazione processuale della persona. In mancanza, il ritardo nella formalizzazione dello status può ritardare anche la difesa.
L'avvocato durante l'interrogatorio
L'integrazione all'articolo 34/a prevede la presenza obbligatoria del difensore durante l'interrogatorio. L'articolo 38 definisce il suo diritto di intervenire per il silenzio, la riservatezza, il chiarimento dei quesiti e la contestazione di metodi che incidono sulla volontà della persona.
Tali garanzie hanno valore pratico. Tuttavia, la formulazione che consente l'intervento senza interrompere o sospendere l'interrogatorio va rivista. Quando il cliente richiede una consulenza privata o l'interrogatorio si svolge in violazione della legge, l'avvocato deve disporre di uno strumento effettivo per chiedere l'immediata interruzione e la verbalizzazione della contestazione.
L'articolo 37 mira a impedire l'assunzione di dichiarazioni senza le garanzie proprie dell'indagato quando, fin dall'inizio, sussisteva un sospetto specifico e individuale nei confronti della persona. La registrazione audiovisiva degli interrogatori, con eccezioni limitate e documentate, aiuterebbe il giudice a verificare le modalità di assunzione della dichiarazione. L'attuazione richiede attrezzature, conservazione sicura e accesso pratico alle registrazioni.
Le indagini difensive ampliano il ruolo dell'avvocato
I nuovi articoli 277/a e 315/a e seguenti istituiscono un regime speciale per le indagini difensive. L'avvocato può raccogliere dichiarazioni ed elementi, incaricare consulenti tecnici, richiedere documenti e documentare luoghi o cose secondo procedure stabilite. Nei casi previsti può presentare il materiale direttamente al giudice.
Ciò riduce la dipendenza dalla decisione del pubblico ministero di seguire una pista a discarico. La difesa assume maggiore responsabilità nella ricerca di materiale utile, rispettando la volontà e i diritti delle persone contattate. I poteri per compiere atti coercitivi rimangono disciplinati separatamente.
Tuttavia, l'articolo 315/c indirizza nuovamente la difesa verso il pubblico ministero in caso di rifiuto della documentazione da parte della pubblica amministrazione. Una via diretta e rapida dinanzi al giudice renderebbe tale diritto più affidabile.
Anche il finanziamento deve essere risolto. Esperti, registrazioni e formalità di documentazione comportano costi. Il patrocinio a spese dello Stato deve coprire gli atti necessari di indagine difensiva. In difetto, i clienti con minori risorse economiche utilizzeranno meno tali opportunità.
Prove digitali e conseguenze della violazione della legge
Il nuovo capo con gli articoli da 152/a a 152/dh richiede, di regola, l'autorizzazione giudiziaria per l'accesso ai dati privati memorizzati su dispositivi elettronici. Sono previsti la limitazione dell'oggetto della ricerca, la documentazione degli atti, la tutela delle informazioni privilegiate e il controllo giurisdizionale dell'attuazione.
Ciò riveste un'importanza diretta per le comunicazioni tra avvocato e cliente. Occorre prevedere un meccanismo per identificare e isolare i materiali protetti prima dell'esame da parte degli inquirenti. La distruzione della copia dopo la lettura del contenuto non ripristina pienamente la riservatezza.
L'autorizzazione preventiva non è assoluta. Il disegno di legge ammette eccezioni per determinate situazioni di urgenza e per il consenso informato, prestato liberamente per iscritto. Il consenso richiede particolare attenzione quando la persona è privata della libertà.
Un'altra preoccupazione è rappresentata dalle ampie eccezioni all'inutilizzabilità previste dagli articoli 202/a, 208 e 287 per categorie di prove materiali. Se l'eccezione copre la parte principale delle prove che si intende acquisire mediante perquisizione o sequestro, la garanzia processuale si indebolisce. La legge deve distinguere la detenzione o confisca di un oggetto illecito dal suo utilizzo per provare la colpevolezza in seguito a una violazione procedurale.
Le misure cautelari richiedono un controllo indipendente
Gli articoli 228, 238 e 245 richiedono elementi concreti, pericoli attuali e motivazione autonoma per la misura cautelare. Il rifiuto di rendere dichiarazioni o la non ammissione dell'accusa non possono fungere da motivi per il pericolo di inquinamento probatorio.
Per la custodia cautelare in carcere, il giudice deve spiegare perché altre misure, anche combinate, risultino insufficienti e perché gli arresti domiciliari siano inadeguati. L'avvocato ottiene così argomenti di contestazione più netti contro una decisione fondata su formule generali.
La cauzione viene ampliata come alternativa, ma presenta eccezioni e richiede una valutazione individuale delle condizioni finanziarie. Allo stesso modo, l'obbligo del pubblico ministero di fornire informazioni mensili sulla detenzione non deve essere confuso con un'udienza giudiziaria automatica ogni mese.
Va inoltre corretto un potenziale indebolimento a tutela delle categorie protette per motivi di gravidanza, età o salute. L'attuale articolo 230 collega l'eccezione che consente l'arresto a cause particolari e a una soglia edittale di pena non inferiore a 10 anni nel massimo. La formulazione proposta dell'articolo 238 non mantiene questa seconda condizione. Per tale motivo, l'ampliamento di alcune garanzie non rende ogni modifica più favorevole.
Un vaglio più rigoroso prima del rinvio a giudizio
Gli articoli 331 e 332/d/1 richiedono un collegamento più chiaro tra gli elementi del reato e le prove, nonché una valutazione circa la sussistenza di una ragionevole previsione di condanna. Il giudice deve tenere conto anche del materiale a discarico e delle prove della difesa.
Per l'avvocato, ciò attribuisce maggiore peso al lavoro nell'udienza preliminare. L'argomento secondo cui manca la prova di un elemento dell'accusa deve ricevere una risposta concreta. La valutazione rimane preliminare; la responsabilità penale si accerta secondo lo standard e le garanzie del dibattimento.
La previsione sul valore delle prove della difesa va intesa come obbligo di esaminarle senza pregiudizi in ordine alla loro provenienza. Il peso di ciascuna prova dipende dall'attendibilità e dal legame con il fatto da provare.
Restrizioni che richiedono una revisione
L'articolo 103 mira a tutelare la privacy e la presunzione di innocenza, ma introduce ampie restrizioni alla pubblicazione e un regime di autorizzazione giudiziaria per i terzi. Occorre preservare un chiaro spazio per l'informazione di interesse pubblico e la legittima reazione della difesa, senza pregiudicare il segreto, le vittime o i dati privati.
L'articolo 329/c consente al pubblico ministero di revocare a determinate condizioni il proprio provvedimento di archiviazione non impugnato. Il controllo giurisdizionale della riapertura e la richiesta di un fondamento effettivamente nuovo sono essenziali per la certezza del diritto della persona.
L'avvocato rappresenta anche la vittima. La proroga da 15 a 45 giorni del termine per la decisione di non procedere, di cui all'articolo 291, allunga i tempi di attesa per una risposta contestabile. Il suo impatto va valutato anche da questa prospettiva.
Rimangono altresì incertezze tecniche di notevole rilievo. Ad esempio, la formulazione proposta dell'articolo 263, secondo comma, non copre chiaramente il reato punito con una pena massima esattamente pari a 10 anni. I termini inerenti alla libertà personale vanno formulati senza lacune.
L'attuazione determinerà il valore della riforma
La mia posizione consiste nel sostenere il disegno di legge accompagnato da miglioramenti concreti. Priorità va data all'accesso effettivo al materiale necessario alla difesa, alla consultazione privata durante l'interrogatorio, al controllo giurisdizionale tempestivo e al finanziamento delle indagini per i clienti ammessi al patrocinio a spese dello Stato.
La responsabilità disciplinare può essere utile, ma la difesa necessita anche di una soluzione tempestiva per il caso concreto. Un procedimento disciplinare successivo non compensa necessariamente la perdita dell'opportunità di contestare l'arresto o di assicurare una prova.
L'avvocatura deve sfruttare la consultazione pubblica per richiedere formulazioni applicabili e strumenti reali contro l'ostacolo all'esercizio professionale. Il risultato deve riscontrarsi nel fascicolo acquisito tempestivamente, nell'eccezione documentata e nella decisione che risponde alle deduzioni difensive. Attraverso di essi, il cittadino può esercitare un migliore controllo sulla legalità del potere esercitato nei suoi confronti.
Fonti
- [1] Registro elettronico delle notifiche e consultazioni pubbliche. Disegno di legge recante modifiche al codice di procedura penale, pubblicato il 30 settembre 2026. Stato e termine della consultazione verificati il 1° ottobre 2026.
- [2] Centro delle pubblicazioni ufficiali. Codice di procedura penale, legge n. 7905 del 21 marzo 1995 e successive modifiche. Testo utilizzato per il confronto con le disposizioni vigenti.
- [3] Ministero della Giustizia. Legge n. 55/2018 sulla professione di avvocato nella Repubblica d'Albania, in particolare gli articoli 11 e 12.
Petani Law & Tax
Il presente articolo ha finalità esclusivamente informative e non sostituisce la consulenza legale per un caso concreto.
Italian 
English 
Albanian