Përgjegjësia në zinxhirët e furnizimit në të drejtën evropiane.

  • Home
  • Petani Blog
  • Përgjegjësia në zinxhirët e furnizimit në të drejtën evropiane.
Analizë Ligjore Ndërkombëtare International Legal Analysis Analisi Legale Internazionale

E Drejta Tregtare Evropiane në Evolucion: CSDDD dhe Paradigma e Re e Përgjegjësisë Korporative në Zinxhirin Ekonomik

Eevolving European Commercial Law: CSDDD and the New Corporate Liability Paradigm Across the Economic Supply Chain

L'Evoluzione del Diritto Commerciale Europeo: La CSDDD e il Nuovo Paradigma della Responsabilità d'Impresa nella Filiera Economica

Authors:
Lorval Petani (CEO at Petani Law & Tax) & Hygerta A. Istrefi (Lawyer at Petani Law & Tax)

E drejta tregtare evropiane po kalon një transformim, ku përgjegjësia nuk kufizohet më në marrëdhënien kontraktore bilaterale, por shtrihet në të gjithë zinxhirin ekonomik të furnizimit. Ky zhvillim është formalizuar përmes Direktivës (BE) 2024/1760 "Për kujdesin e detyruar të qëndrueshmërisë korporative" (Directive (EU) 2024/1760 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on corporate sustainability due diligence and amending Directive (EU) 2019/1937 and Regulation (EU) 2023/2859), e cila përfaqëson një nga ndryshimet më të rëndësishme në të drejtën e BE-së të dekadës së fundit. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1760/oj

1. Kuadri normativ i Bashkimit Evropian

CSDDD-ja vendos detyrimin për ndërmarrjet e mëdha që të identifikojnë, parandalojnë, zbusin dhe adresojnë ndikimet negative në të drejtat e njeriut dhe mjedisin përgjatë “chain of activities”, që përfshin operacionet e tyre, filialet dhe partnerët e biznesit në zinxhirin e furnizimit. Një element i këtij regjimi është Neni 37 i Direktivës, i cili përcakton detyrimin për transpozim nga shtetet anëtare deri më 26 korrik 2026 dhe një aplikim të fazuar të detyrimeve deri në vitin 2029, në varësi të madhësisë së kompanive. Ky model me faza tregon se BE-ja nuk ka synuar një ndërhyrje të menjëhershme, por një transformim gradual të strukturës së përgjegjësisë korporative në ekonominë evropiane.

2. Implementimi kombëtar, rasti i Gjermanisë

Një nga implementimet më të avancuara në këtë fushë është ligji gjerman Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz (LkSG) 📌 Teksti zyrtar: https://www.gesetze-im-internet.de/lksg/ Ky ligj, në fuqi nga 1 janari 2023, imponon detyrime për ndërmarrjet e mëdha që të identifikojnë rreziqet në zinxhirin e furnizimit, vendosin masa parandaluese, krijojnë mekanizma ankese dhe raportojnë mbi menaxhimin e riskut. Avantazhi kryesor i këtij modeli është krijimi i një sistemi të brendshëm “compliance” të detyrueshëm, i cili e shndërron kujdesin në zinxhir në një funksion organizativ të vazhdueshëm. Nga këndvështrimi i së drejtës tregtare, kjo përbën një zhvendosje nga përgjegjësia ex post (pas shkeljes) drejt përgjegjësisia ex ante (parandaluese).

3. Implementimi francez, modeli i përgjegjësisë civile

Franca ka adoptuar një qasje më të avancuar në aspektin e përgjegjësisë përmes: Loi relative au devoir de vigilance des sociétés mères et des entreprises donneuses d'ordre (2017) 📌 Teksti zyrtar: https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000034290626/ Ky ligj detyron kompanitë e mëdha franceze të krijojnë një “plan de vigilance” për të identifikuar dhe parandaluar rreziqet serioze në të drejtat e njeriut, shëndetin sigurinë, mjedisin, jo vetëm në aktivitetin e tyre direkt, por edhe në filialet dhe nënkontraktorët. Rëndësia e këtij modeli qëndron në faktin se ai krijon bazë për përgjegjësi civile direkte, duke lejuar paditë për dëme të shkaktuara nga mungesa e zbatimit të duhur të detyrimit të vigjilencës.

Ndryshimi i Regjimit të Përgjegjësisë (Control-Based Liability)

Tradicionalisht (Struktura Bilaterale):

A → B (Kontratë)

Modeli i Ri Evropian (Zinxhiri Ekonomik):

A ↔ B ↔ C ↔ D

Në nivel të përgjithshëm, CSDDD dhe ligjet kombëtare përfaqësojnë një ndryshim të rëndësishëm në të drejtën tregtare. Pasojat e këtij ndryshimi janë: përgjegjësia nuk kufizohet më në shkelje kontraktore direkte, por lidhet me kontrollin dhe ndikimin mbi riskun dhe me detyrimin për parandalim. Kjo sjell një koncept të ri, përgjegjësi e bazuar në kontroll (control-based liability). Regjimi i ri rrit ndjeshëm standardin e mbrojtjes në zinxhirët globalë të furnizimit, veçanërisht në sektorët me rrezik të lartë (tekstile, miniera, prodhim industrial). Kompanitë detyrohen të krijojnë sisteme të strukturuara monitorimi dhe raportimi, duke rritur transparencën dhe përgjegjshmërinë. Në plan afatgjatë, due diligence redukton riskun e proceseve gjyqësore dhe dëmtimit të reputacionit. CSDDD synon të krijojë një standard të unifikuar në BE, duke shmangur fragmentimin ligjor midis shteteve anëtare.

Përparësitë & Ndikimi
  • Rrit standardin e mbrojtjes në tekstile, miniera, prodhim industrial.
  • Sisteme të strukturuara monitorimi dhe raportimi që shtojnë transparencën.
  • Në plan afatgjatë, due diligence redukton riskun e proceseve dhe dëmit të reputacionit.
Sfidat & Pasiguria Ligjore
  • Kompanitë përballen me detyrime komplekse monitorimi që mund të jenë të kushtueshme.
  • Konceptet si “adequate due diligence” dhe “appropriate measures" lënë hapësirë interpretimi.
  • Përgjegjësia mund të shtrihet në subjekte që nuk janë nën kontroll të drejtpërdrejtë kontraktor.
  • Shtetet anëtare mund të implementojnë standarde të ndryshme, duke krijuar divergjencë.

Në Shqipëri, kuadri aktual mbetet i bazuar në parimet tradicionale të Kodit Civil dhe ligjit per shoqerite tregtare, ku përgjegjësia është kryesisht kontraktore dhe bilaterale. Aktualisht, nuk ekziston regjim i detyrueshëm i due diligence në zinxhirë furnizimi, nuk ka përgjegjësi të zgjeruar për nënkontraktorët dhe nuk ekziston detyrim monitorimi. Kjo krijon një hendek të dukshëm në raport me standardet e BE-së, veçanërisht në kontekstin e procesit të integrimit evropian.

E drejta evropiane po evoluon drejt një modeli ku kontrata nuk është më kufiri i përgjegjësisë ligjore, por vetëm një element brenda një sistemi më të gjerë rregullator të kontrollit të riskut. Ky transformim përfaqëson një zhvendosje nga e drejta kontraktore tradicionale drejt një të drejte tregtare ku ndërmarrjet nuk vlerësohen vetëm për sjelljen e tyre direkte, por për mënyrën se si menaxhojnë ndikimin e tyre në të gjithë zinxhirin ekonomik global. Në këtë kuptim, CSDDD dhe ligjet kombëtare si ai gjerman dhe francez përbëjnë themelin e një qasjeje të re në të drejtën tregtare evropiane.

European commercial law is undergoing a transformation, where liability is no longer confined to bilateral contractual relationships but extends across the entire economic supply chain. This development has been formalized through Directive (EU) 2024/1760 on "Corporate Sustainability Due Diligence" (Directive (EU) 2024/1760 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on corporate sustainability due diligence and amending Directive (EU) 2019/1937 and Regulation (EU) 2023/2859), representing one of the most significant shifts in EU law over the past decade. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1760/oj

1. The European Union Regulatory Framework

The CSDDD establishes an obligation for large undertakings to identify, prevent, mitigate, and address adverse impacts on human rights and the environment throughout their “chain of activities,” which encompasses their own operations, those of their subsidiaries, and their business partners within the supply chain. A key element of this regime is Article 37 of the Directive, which mandates national transposition by Member States by July 26, 2026, followed by a phased application of duties up to 2029 based on company size. This phased model demonstrates that the EU aimed for a gradual transformation of corporate liability structures within the European economy rather than an immediate intervention.

2. National Implementation: The German Case

One of the most advanced national setups in this domain is the German Supply Chain Due Diligence Act (Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz - LkSG) 📌 Official text: https://www.gesetze-im-internet.de/lksg/ In force since January 1, 2023, this law imposes strict operational duties on large enterprises to identify risks in their supply chains, establish preventive measures, set up internal grievance mechanisms, and report regularly on risk management. The core advantage of this model is the mandatory creation of an internal compliance system, converting supply chain vigilance into a continuous organizational function. From a commercial law perspective, this shifts liability parameters from an ex post (remedial) focus to systemic ex ante (preventive) accountability.

3. The French Implementation: The Civil Liability Model

France adopted an advanced approach toward civil liability through its 2017 Corporate Duty of Vigilance Law (Loi relative au devoir de vigilance des sociétés mères et des entreprises donneuses d'ordre) 📌 Official text: https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000034290626/ This statute obliges large French corporations to draft and execute a "plan de vigilance" to identify and prevent serious violations of human rights, health, safety, and environmental standards, not only in their direct actions but across their corporate subsidiaries and subcontractor networks. The specific weight of this model lies in its foundation for direct civil liability, creating legal paths for stakeholders to file lawsuits for damages stemming from a failure to adequately fulfill vigilance duties.

Structural Paradigm Shift of Liability in Commercial Law

Traditional Bilateral Structure:

A → B (Contract)

New European Interconnected Model:

A ↔ B ↔ C ↔ D (Economic Supply Chain)

At a global level, the CSDDD and domestic laws represent a massive paradigm shift in commercial frameworks. The implications of this shift are clear: liability is no longer limited to direct breaches of contract but is fundamentally tied to control and influence over risk, paired with an affirmative duty to prevent harm. This introduces a novel legal standard: control-based liability. The new regime significantly elevates protection parameters in global supply chains, specifically targeted at high-risk industrial environments (textiles, mining, heavy manufacturing). Companies are forced to deploy structured corporate monitoring tracks and transparent reporting routines, increasing accountability. Over the long term, executing proper due diligence mitigates catastrophic litigation exposure and brand destruction, while the CSDDD unifies legal baselines to prevent regulatory fragmentation across EU Member States.

Advantages & Impact
  • Elevates human rights and environmental benchmarks inside global trade networks.
  • Mandates structured corporate monitoring frameworks and public accountability.
  • Minimizes systematic vulnerability to unpredictable lawsuits and long-term asset impairment.
Challenges & Uncertainties
  • Enterprises face complex and highly expensive internal auditing routines.
  • Vague statutory clauses like “adequate due diligence” elevate interpretative insecurity.
  • Extends liability over distinct downstream corporate entities completely lacking explicit contracts.
  • Member States might introduce divergent regional adjustments during practical execution.

In Albania, the domestic legal architecture remains strictly anchored in traditional concepts of the Civil Code and bilateral company laws, limiting enforcement explicitly to primary contracting parties. Currently, there is no mandatory supply chain due diligence framework, no extended third-party liability for deep-tier subcontractors, and zero general statutory monitoring duties. This creates a massive operational gap against EU targets, posing tactical hurdles during the active stabilization and European integration process.

European law is executing an explicit shift away from classic legacy contracts toward a modernized commercial context where enterprises are evaluated not merely on direct performance, but on how they manage structural impacts across the entire global economic network. In this light, the CSDDD along with the German and French national statutory rollouts form the pillar of a new approach to European commercial law, where the private contract is no longer the outer limit of legal liability, but merely a single element inside a vast, integrated regulatory system of systemic risk control.

Il diritto commerciale europeo sta vivendo una trasformazione, in cui la responsabilità non è più limitata al rapporto contrattuale bilaterale, ma si estende all'intera filiera economica di fornitura. Questo sviluppo è stato formalizzato attraverso la Direttiva (UE) 2024/1760 relativa al "Dovere di diligenza delle imprese ai fini della sostenibilità" (Directive (EU) 2024/1760 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 on corporate sustainability due diligence and amending Directive (EU) 2019/1937 and Regulation (EU) 2023/2859), che rappresenta uno dei cambiamenti più significativi nel diritto dell'UE dell'ultimo decennio. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/1760/oj

1. Il quadro normativo dell'Unione Europea

La CSDDD stabilisce l'obbligo per le grandi imprese di identificare, prevenire, mitigare e porre fine agli impatti negativi sui diritti umani e sull'ambiente lungo la loro “catena di attività” (chain of activities), che comprende le proprie operazioni, le società controllate e i partner commerciali nella filiera. Un elemento cardine di questo regime è l'Articolo 37 della Direttiva, che fissa il termine per il recepimento da parte degli Stati membri al 26 luglio 2026 e un'applicazione scaglionata degli obblighi fino al 2029, a seconda delle dimensioni aziendali. Questo modello progressivo dimostra che l'UE non ha inteso attuare un intervento immediato, bensì una trasformazione graduale della struttura della responsabilità d'impresa nell'economia europea.

2. Attuazione nazionale: Il caso della Germania

Una delle attuazioni nazionali più avanzate in questo campo è la legge tedesca sulla due diligence nelle filiere (Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz - LkSG) 📌 Testo ufficiale: https://www.gesetze-im-internet.de/lksg/ In vigore dal 1° gennaio 2023, questa legge impone stringenti obblighi alle grandi imprese per identificare i rischi nelle catene di fornitura, attuare idonee misure preventive, istituire canali di reclamo e riferire sulla gestione dei rischi. Il vantaggio principale di questo modello è la creazione obbligatoria di un sistema di compliance interno, che trasforma la due diligence in una funzione organizzativa permanente. Dal punto di vista del diritto commerciale, ciò rappresenta un passaggio netto dalla responsabilità ex post (successiva alla violazione) alla conformità preventiva ex ante.

3. L'attuazione francese: Il modello della responsabilità civile

La Francia ha adottato un approccio pionieristico in termini di responsabilità civile tramite la legge sul dovere di vigilanza del 2017 (Loi relative au devoir de vigilance des sociétés mères et des entreprises donneuses d'ordre) 📌 Testo ufficiale: https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/JORFTEXT000034290626/ Questa norma obbliga le grandi società francesi a redigere e attuare un concreto "plan de vigilance" per identificare e prevenire gravi rischi per i diritti umani, la salute, la sicurezza e l'ambiente, non solo nelle loro attività dirette, ma anche nelle filiali e presso i subappaltatori. L'importanza risiede nell'introduzione di una base di responsabilità civile diretta, aprendo la via ad azioni di risarcimento danni per omesso adempimento del dovere di controllo.

Mutamento della Responsabilità nel Diritto Commerciale

Struttura Tradizionale Bilaterale:

A → B (Contratto)

Nuovo Modello Europeo (Catena Economica):

A ↔ B ↔ C ↔ D

Le conseguenze di questo mutamento sono evidenti: la responsabilità non è più limitata alle violazioni contrattuali dirette, ma è intrinsecamente legata al controllo e all'influenza sul rischio, uniti all'obbligo di prevenzione. Ciò introduce un nuovo concetto giuridico: la responsabilità basata sul controllo (control-based liability). Il nuovo regime innalza stabilmente i livelli di tutela nelle filiere globali, soprattutto nei settori ad alto rischio (tessile, minerario, produzione industriale). Le imprese sono obbligate ad adottare sistemi strutturati di monitoraggio e rendicontazione, incrementando la trasparenza e la responsabilità d'impresa. Nel lungo periodo, la due diligence riduce il rischio di contenziosi e danni reputazionali, mentre la CSDDD mira a unificare gli standard evitando frammentazioni normative tra gli Stati membri.

Vantaggi & Impatto
  • Innalzamento delle tutele dei diritti umani e ambientali nelle catene globali del valore.
  • Introduzione di schemi di controllo aziendale che favoriscono la trasparenza di mercato.
  • Contenimento dell'esposizione a dispute legali transnazionali e sanzioni civilistiche.
Sfide & Criticità
  • Le imprese affrontano oneri amministrativi complessi e costi di transazione molto elevati.
  • L'utilizzo di clausole generali come "diligenza adeguata" genera incertezza giuridica.
  • Estensione della responsabilità civile verso partner ed entità prive di vincoli contrattuali diretti.
  • Il recepimento dei singoli Stati potrebbe introdurre asimmetrie e distorsioni applicative.

In Albania, l'attuale quadro giuridico rimane ancorato ai principi classici del Codice Civile e della legge sulle società commerciali, dove la responsabilità assume natura puramente contrattuale e bilaterale. Al momento, non si riscontra alcun obbligo vincolante di due diligence nelle catene di approvvigionamento, né una responsabilità estesa per i subfornitori o doveri di audit generici. Questo assetto determina un divario evidente rispetto ai parametri UE, condizionando la strategia di integrazione europea del Paese, specialmente per le imprese interne operanti come subfornitrici dei committenti europei.

Il diritto europeo si sta muovendo verso un modello in cui il contratto privato cessa di rappresentare l'estremità invalicabile del rischio legale, evolvendo in un mero tassello coordinato all'interno di un più ampio sistema regolamentare di gestione del rischio. Questa trasformazione ridefinisce i confini del diritto commerciale tradizionale: le imprese non vengono più giudicate solo per le condotte interne e dirette, ma per la governance dei loro impatti nell'intera rete economica globale, ponendo le normative CSDDD, LkSG e il modello francese quali fondamenta di questa nuova era giuridica.

SUBSCRIPTION

Subscribe to our blog

    “Petani Law Firm” was founded in 2010 as a law firm with a simple idea, to build a place where lawyers can provide quality, correct and transparent service while professionally engaging to protect the rights of clients.

    Instagram Linkedin
    Useful Links
    Office Hours
    Monday – Saturday

    08.00– 16.00

    CONTACT US
    en_USEnglish
    it_ITItalian sqAlbanian en_USEnglish