CJEU Judgment on Legal Professional Privilege and Tax Planning

Vendim i Gjykatës së Evropës • Çështja C-694/20

Judgment of the Court in Case C-694/20 | Orde van Vlaamse Balies and Others

Lufta kundër planifikimit agresiv tatimor: detyrimi i avokatit për të informuar ndërmjetësit e tjerë të përfshirë nuk është i nevojshëm dhe shkel të drejtën për respektimin e komunikimeve me klientin e tij ose të saj

Të gjithë ndërmjetësit e tjerë të përfshirë në një planifikim të tillë, dhe vetë tatimpaguesi, i nënshtrohen këtij detyrimi raportimi, i cili bën të mundur sigurimin që autoritetet tatimore të informohen. Një Direktivë e BE-së parashikon se të gjithë ndërmjetësit e përfshirë në planifikimin tatimor ndërkufitar potencialisht agresiv (marrëveshje që mund të çojnë në shmangie dhe evazion fiskal) kërkohet t'i raportojnë ato pranë autoriteteve tatimore kompetente.

Përmbledhje e Çështjes dhe Arsyetimi Ligjor

Ky detyrim ka të bëjë me të gjithë ata që marrin pjesë në dizajnimin, tregtimin, organizimin ose menaxhimin e zbatimit të këtij planifikimi. Të gjithë ata që ofrojnë ndihmë ose këshilla në lidhje me atë planifikim, ose në mungesë të personave të tillë, vetë tatimpaguesi gjithashtu mbulohen. Megjithatë, çdo Shtet Anëtar mund t'u jofë ndërmjetësve një përjashtim nga ky detyrim kur ai do të cenonte fshehtësinë profesionale të mbrojtur sipas ligjit të tij kombëtar. Në rreth të tilla, avokatët-ndërmjetës megjithatë kërkohen të njoftojnë pa vonesë çdo ndërmjetës tjetër, ose tatimpaguesin përkatës, për detyrimet e lor raportuese ndaj autoriteteve kompetente.

Dekreti flemand që transpozon atë direktivë kështu parashikon se, kur një ndërmjetës i përfshirë në planifikimin tatimor ndërkufitar është i lidhur nga fshehtësia profesionale, ai ose ajo duhet të informojë ndërmjetësit e tjerë se ai ose ajo nuk mund ta bëjë vetë atë raportim. Dy organizata profesionale të avokatëve sollën padi para Gjykatës Kushtetuese të Belgjikës. Në parashtresat e tyre, është e pamundur të sigurohet informacion për ndërmjetësit e tjerë pa shkelur fshehtësinë profesionale nga e cila avokatët janë të lidhur. Gjykata Kushtetuese e Belgjikës kërkon një përgjigje nga Gjykata e Drejtësisë në këtë drejtim.

Në vendimin e saj sot, Gjykata e Drejtësisë kujton në radhë të parë se Neni 7 i Kartës së të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian mbron konfidencialitetin e të gjithë korrespondencës midis individëve dhe siguron mbrojtje të përforcuar për shkëmbimet midis avokatëve dhe klientëve të tyre. Ajo mbrojtje specifike që i jepet fshehtësisë profesionale të avokatëve arsyetohet nga fakti se avokatëve u caktohet një rol themelor në një shoqëri demokratike, ai i mbrojtjes së palëve ndërgjyqëse. Ky rol kërkon që çdo individ të jetë në gjendje të kërkojë këshilla lirisht nga avokati i tij ose i saj, një parim i njohur në të gjitha Shtetet Anëtare. Fshehtësia profesionale gjithashtu mbulon konsultimin ligjor, si për sa i përket përmbajtjes së tij ashtu edhe ekzistencës së tij.

Përveç situatave jashtëzakonshme, klientët duhet të kenë një pritshmëri legjitime se, pa pëlqimin e tyre, avokati i tyre nuk do t'i zbulojë kujt se ata po e konsultojnë atë ose atë. Megjithatë, detyrimi i përcaktuar nga Direktiva për një avokat-ndërmjetës që i nënshtrohet fshehtësisë profesionale për të njoftuar pa vonesë ndërmjetësit e tjerë për detyrimet e tyre raportuese nënkupton se ata ndërmjetës të tjerë bëhen të vetëdijshëm për identitetin e avokatit-ndërmjetës. Ata gjithashtu bëhen të vetëdijshëm për analizën e tij ose të saj se marrëveshja tatimore në fjalë është e raportueshme dhe për faktin e konsultimit të tij ose saj në lidhje me marrëveshjen.

Ky detyrim për të njoftuar sjell një ndërhyrje në të drejtën për respektimin e komunikimeve midis avokatëve dhe klientëve të tyre, të garantuar në Nenin 7 të Kartës së të Drejtave Themelore. Duke qenë se ndërmjetësit e tjerë kërkohen të informojnë autoritetet tatimore kompetente për identitetin e avokatit dhe faktin e konsultimit të tij ose saj, ky detyrim gjithashtu çon indirekt në një ndërhyrje të dytë në të drejtën për fshehtësi profesionale. Më pas Gjykata ekzaminon nëse këto ndërhyrje mund të justifikohen, në veçanti nëse ato përmbushin objektivat e interesit të përgjithshëm të njohura nga BE-ja dhe nëse ato janë të nevojshme për ndjekjen e atyre objektivave. Gjykata kujton se amendamenti i bërë në vitin 2018 në direktivë përbën pjesë të bashkëpunimit tatimor ndërkombëtar që synon të kontribuojë në parandalimin e rrezikut të shmangies dhe evazionit tatimor, gjë që pëubën një nga objektivat e interesit të përgjithshëm të njohura nga BE-ja.

Sidoqoftë, Gjykata konsideron se detyrimi i njoftimit mbi një avokat që i nënshtrohet fshehtësisë profesionale nuk është i nevojshëm për të arritur atë objektivat. Të gjithë ndërmjetësit kërkohen të dorëzojnë atë informacion pranë autoriteteve tatimore kompetente. Asnjë ndërmjetës nuk mund të pretendojë se ai ose ajo ishte në dijeni të detyrimeve raportuese - të cilat janë përcaktuar qartë në Direktivë - ndaj të cilave ai ose ajo i nënshtrohet drejtpërdrejt dhe individualisht. Direktiva e bën avokatin-ndërmjetës një person nga i cili ndërmjetësit e tjerë nuk mund, a priori, të presin ndonjë iniciativë të aftë për t'i lehtësuar ata nga detyrimet e tyre raportuese.

Zbulimi, nga palët e treta ndërmjetëse të njoftuara, i identitetit të avokatit-ndërmjetës dhe faktit të konsultimit të tij ose saj pranë autoriteteve tatimore gjithashtu nuk duket të jetë i nevojshëm për ndjekjen e objektivave të Direktivës. Detyrimi raportues mbi ndërmjetësit e tjerë që nuk i nënshtrohen fshehtësisë profesionale dhe, nëse nuk ka ndërmjetës të tillë, ky detyrim mbi tatimpaguesin përkatës, sigurojnë, në parim, që autoritetet tatimore të informohen. Autoritetet tatimore mund të, pasi të kenë marrë informacion të tillë, të kërkojnë informacion shtesë direkt nga tatimpaguesi përkatës, i cili më pas do të jetë në gjendje të konsultojë avokatin e tij ose të saj për ndihmë. Autoritetet tatimore gjithashtu mund të kryejnë një auditim të situatës tatimore të atij tatimpaguesi. Prandaj, Gjykata mban qëndrimin se detyrimi për të njoftuar i përcaktuar nga Direktiva shkel të drejtën për respektimin e komunikimeve midis një avokati dhe klientit të tij ose saj.

Combatting aggressive tax planning: the obligation for a lawyer to inform other intermediaries involved is not necessary and infringes the right to respect for communications with his or her client

All the other intermediaries involved in such planning, and the taxpayer him- or herself, are subject to that reporting obligation, which makes it possible to ensure that the tax authorities are informed An EU Directive 1 provides that all intermediaries involved in potentially aggressive cross-border tax-planning (arrangements which could lead to tax avoidance and evasion) are required to report them to the competent tax authorities.

Case Summary & Legal Reasoning

That obligation concerns all those who participate in the design, marketing, organisation or management of the implementation of that planning. All those who provide assistance or advice in relation to that planning, or in the absence of such persons, the taxpayer him- or are also covered. However, each Member State may grant intermediaries a waiver from that obligation where it would breach legal professional privilege protected under its national law. In such circumstances, lawyer-intermediaries are however required to notify without delay any other intermediary, or the relevant taxpayer, of their reporting obligations vis-à-vis the competent authorities.

The Flemish decree transposing that directive thus provides that, when an intermediary involved in cross-border tax planning is bound by legal professional privilege, he or she must inform the other intermediaries that he or she cannot make that report him- or herself. Two lawyers' professional organisations brought actions before the Belgian Constitutional Court. In their submission, it is impossible to provide information to other intermediaries without breaching the legal professional privilege by which lawyers are bound. The Belgian Constitutional Court seeks an answer from the Court of Justice in that regard.

In its judgment today, the Court of Justice recalls first of all that Article 7 of the Charter of Fundamental Rights of the European Union protects the confidentiality of all correspondence between individuals and affords strengthened protection to exchanges between lawyers and their clients. That specific protection afforded to lawyers’ legal professional privilege is justified by the fact that lawyers are assigned a fundamental role in a democratic society, that of defending litigants. That role requires that any individual is able to seek advice freely from his or her lawyer, a principle recognised in all Member States. Legal professional privilege also covers legal consultation, both with regard to its content and its existence.

Other than in exceptional situations, clients must have a legitimate expectation that, without their consent, their lawyer 1 Council Directive 2011/16/EU of 15 February 2011 on administrative cooperation in the field of taxation and repealing Directive 77/799/EEC (OJ 2011 L 64, p. 1), as amended by Council Directive (EU) 2018/822 of 25 May 2018 (OJ 2018 L 139, p. 1). Communications Directorate Press and Information Unit curia.europa.eu will not disclose to anyone that they are consulting him or her. However, the obligation laid down by the Directive 2 for a lawyer-intermediary subject to legal professional privilege to notify without delay other intermediaries of their reporting obligations implies that those other intermediaries become aware of the identity of the lawyer-intermediary.

They also become aware of his or her analysis that the tax arrangement at issue is reportable and of his or her having been consulted in connection with the arrangement. That obligation to notify entails an interference with the right to respect for communications between lawyers and their clients, guaranteed in Article 7 of the Charter of Fundamental Rights. Given that other intermediaries are required to inform the competent tax authorities of the identity of the lawyer and of his or her having been consulted, that obligation also leads indirectly to a second interference with the right to legal professional privilege. The Court then examines whether those interferences may be justified, in particular whether they meet objectives of general interest recognised by the EU and whether they are necessary for the pursuit of those objectives. The Court recalls that the amendment made in 2018 to the directive forms part of international tax cooperation aimed at contributing to the prevention of the risk of tax avoidance and evasion, which constitutes one of the objectives of general interest recognised by the EU.

The Court considers however that the notification obligation on a lawyer subject to legal professional privilege is not necessary in order to attain that objective. All intermediaries are required to file that information with the competent tax authorities. No intermediary can claim that he or she was unaware of the reporting obligations - which are clearly set out in the Directive - to which he or she is directly and individually subject. The Directive makes a lawyer-intermediary a person from whom other intermediaries cannot, a priori, expect any initiative capable of relieving them of their own reporting obligations.

The disclosure, by notified intermediary third parties, of the identity of the lawyer-intermediary and of his or her having been consulted to the tax authorities also does not appear to be necessary for the pursuit of the objectives of the Directive. The reporting obligation on other intermediaries who are not subject to legal professional privilege and, if there are no such intermediaries, that obligation on the relevant taxpayer, ensure, in principle, that the tax authorities are informed. The tax authorities may, after receiving such information, request additional information directly from the relevant taxpayer, who will then be able to consult his or her lawyer for assistance. The tax authorities may also conduct an audit of that taxpayer’s tax situation. The Court therefore holds that the obligation to notify laid down by the Directive infringes the right to respect for communications between a lawyer and his or her client.

Lotta alla pianificazione fiscale aggressiva: l'obbligo per un avvocato di informare gli altri intermediari coinvolti non è necessario e viola il diritto al rispetto delle comunicazioni con il proprio cliente

Tutti gli altri intermediari coinvolti in tale pianificazione, e il contribuente stesso, sono soggetti a tale obbligo di segnalazione, il che consente di garantire che le autorità fiscali siano informate. Una direttiva dell'UE prevede che tutti gli intermediari coinvolti in una pianificazione fiscale transfrontaliera potenzialmente aggressiva (accordi che potrebbero portare all'elusione e all'evasione fiscale) siano tenuti a segnalarli alle autorità fiscali competenti.

Sintesi del Caso e Motivazione Giuridica

Tale obbligo riguarda tutti coloro che partecipano alla progettazione, commercializzazione, organizzazione o gestione dell'attuazione di tale pianificazione. Sono compresi anche tutti coloro che forniscono assistenza o consulenza in relazione a tale pianificazione o, in mancanza di tali persone, lo stesso contribuente. Tuttavia, ciascuno Stato membro può concedere agli intermediari una deroga a tale obbligo qualora ciò violi il segreto professionale protetto dal suo diritto nazionale. In tali circostanze, gli avvocati-intermediari sono tuttavia tenuti a notificare senza indugio a qualsiasi altro intermediario, o al contribuente interessato, i loro obblighi di segnalazione nei confronti delle autorità competenti.

Il decreto fiammingo che recepisce tale direttiva prevede quindi che, quando un intermediario coinvolto nella pianificazione fiscale transfrontaliera è vincolato dal segreto professionale, egli debba informare gli altri intermediari che non può effettuare tale segnalazione in prima persona. Due organizzazioni professionali di avvocati hanno adito la Corte costituzionale belga. A loro avviso, è impossibile fornire informazioni ad altri intermediari senza violare il segreto professionale a cui gli avvocati sono vincolati. La Corte costituzionale belga chiede una risposta alla Corte di Giustizia a tale riguardo.

Nella sua sentenza odierna, la Corte di giustizia ricorda anzitutto che l'articolo 7 della Carta dei diritti fondamentali dell'Unione europea tutela la riservatezza di tutte le corrispondenze tra individui e garantisce una protezione rafforzata agli scambi tra gli avvocati e i loro clienti. Tale specifica protezione accordata al segreto professionale degli avvocati è giustificata dal fatto che agli avvocati è assegnato un ruolo fondamentale in una società democratica, quello di difendere i litigaretti. Tale ruolo richiede che qualsiasi individuo sia in grado di chiedere liberamente consiglio al proprio avvocato, principio riconosciuto in tutti gli Stati membri. Il segreto professionale copre anche la consultazione legale, sia per quanto riguarda il suo contenuto che la sua esistenza.

Salvo situazioni eccezionali, i clienti devono avere il legittimo affidamento che, senza il loro consenso, il loro avvocato non rivelerà a nessuno che lo stanno consultando. Tuttavia, l'obbligo stabilito dalla Direttiva per un avvocato-intermediario soggetto al segreto professionale di notificare senza indugio agli altri intermediari i loro obblighi di segnalazione implica che tali altri intermediari vengano a conoscenza dell'identità dell'avvocato-intermediario.

Essi vengono inoltre a conoscenza della sua analisi secondo cui l'accordo fiscale in questione è passibile di segnalazione e del fatto che egli è stato consultato in relazione a tale accordo. Tale obbligo di notifica comporta un'interferenza con il diritto al rispetto delle comunicazioni tra avvocati e clienti, garantito dall'articolo 7 della Carta dei diritti fondamentali. Poiché gli altri intermediari sono tenuti a informare le autorità fiscali competenti dell'identità dell'avvocato e del fatto di essere stati consultati, tale obbligo porta indirettamente anche a una seconda interferenza con il diritto al segreto professionale. La Corte esamina quindi se tali interferenze possano essere giustificate, in particolare se rispondano a obiettivi di interesse generale riconosciuti dall'UE e se siano necessarie per il perseguimento di tali obiettivi. La Corte ricorda che la modifica apportata nel 2018 alla direttiva si inserisce nella cooperazione fiscale internazionale volta a contribuire alla prevenzione del rischio di elusione ed evasione fiscale, che costituisce uno degli obiettivi di interesse generale riconosciuti dall'UE.

La Corte ritiene tuttavia che l'obbligo di notifica a carico di un avvocato soggetto al segreto professionale non sia necessario per raggiungere tale obiettivo. Tutti gli intermediari sono tenuti a presentare tali informazioni alle autorità fiscali competenti. Nessun intermediario può pretendere di non essere a conoscenza degli obblighi di segnalazione - chiaramente stabiliti nella Direttiva - ai quali è direttamente e individualmente soggetto. La Direttiva fa di un avvocato-intermediario una persona da cui gli altri intermediari non possono, a priori, aspettarsi alcuna iniziativa capace di solleverli dai loro stessi obblighi di segnalazione.

La divulgazione, da parte di terzi intermediari notificati, dell'identità dell'avvocato-intermediario e del fatto di essere stato consultato alle autorità fiscali non appare inoltre necessaria per il perseguimento degli obiettivi della Direttiva. L'obbligo di segnalazione a carico di altri intermediari non soggetti al segreto professionale e, in mancanza di tali intermediari, tale obbligo a carico del contribuente interessato, garantiscono, in linea di principio, che le autorità fiscali siano informate. Le autorità fiscali possono, dopo aver ricevuto tali informazioni, richiedere informazioni supplementari direttamente al contribuente interessato, il quale potrà quindi consultare il proprio avvocato per assistenza. Le autorità fiscali possono anche effettuare una verifica della situazione fiscale di tale contribuente. La Corte statuisce pertanto che l'obbligo di notifica stabilito dalla Direttiva viola il diritto al rispetto delle comunicazioni tra un avvocato e il proprio cliente.