Ekonomi & Teknologji • AnalizëEconomy & Technology • AnalysisEconomia & Tecnologia • Analisi
AI po e shtrenjton memorien e botësAI is making the world's memory more expensiveL'IA sta rendendo più costosa la memoria del mondo
Çfarë po ndodh me RAM-in dhe pse krizë mund të na prekë të gjithëve
Interesi im për këtë temë nuk nisi nga tregu i gjysmëpërçuesve dhe as nga një analizë mbi kompanitë teknologjike. Nisi nga një projekt konkret që po zhvillojmë në Petani Law & Tax, së bashku me UPWeb Services.
Prej disa kohësh po punojmë për LISA - Legal Intelligent Software Assistance, një sistem inteligjent juridik të brendshëm, të ndërtuar mbi dokumentacionin dhe njohuritë tona.
LISA nuk është konceptuar thjesht si një ndërfaqe që i drejton pyetje një sistemi të jashtëm të Inteligjencës Artificiale. Ideja është të ndërtojmë një sistem që punon mbi bazën tonë të njohurive: dosje dhe dokumente pune, vendime gjykatash, legjislacion, kode dhe materiale juridike të mbledhura dhe strukturuara ndër vite.
Synimi është që ky informacion të mos qëndrojë më vetëm si një arkiv dokumentesh, por të mund të kërkohet, lidhet dhe analizohet nga sistemi, duke u kthyer gradualisht në një bazë aktive njohurish juridike.
Pikërisht kur kaluam nga koncepti te projektimi konkret i infrastrukturës, së bashku me ekipin e UPWeb Services filluam të llogarisnim kapacitetin e serverëve, memorien dhe kostot që do të kërkonte sistemi.
Dhe aty hasa në diçka që nuk e kisha parashikuar: çmimin e RAM-it.
Në fillim mendova se ishte thjesht një rritje e përkohshme e çmimeve të hardware-it. Por kur fillova ta kërkoja më tej, kuptova se pas çmimit të RAM-it fshihej një fenomen shumë më i madh: gara globale për infrastrukturën që po kërkon Inteligjenca Artificiale.
Dhe shifrat janë domethënëse.
Në tetor të vitit 2025, një kit standard 32 GB DDR5 RAM për një kompjuter personal mund të blihej për rreth 100–200 dollarë. Sot, më pak se një vit më vonë, i njëjti kapacitet nis rreth 350 dollarë, kur gjendet në stok. Nuk është një gabim në çmim.
Sipas indeksit të çmimeve të Tom's Hardware, tregu i DDR5 ka kaluar në disa raste në rritje trefishe dhe katërfishe të çmimeve.
Por RAM-i i kompjuterit tonë është vetëm pjesa e dukshme e një problemi shumë më të madh. Pas tij po zhvillohet një garë globale për një nga burimet më të rëndësishme të epokës së Inteligjencës Artificiale: MEMORIEN.
Nga +20% në +60% brenda një tremujori, HBM, Micron, SK hynix, Samsung, NVIDIA, Cloud, etj.
Nga nafta te memoria?
Shekulli XX u ndërtua mbi kontrollin e energjisë. Fillimi i shekullit XXI u ndërtua mbi kontrollin e të dhënave.
Epoka e Inteligjencës Artificiale mund të na tregojë se vetëm të kesh të dhëna nuk mjafton. Duhet të kesh edhe kapacitetin fizik për t'i përpunuar ato. Në këtë kuptim, memoria po shndërrohet gradualisht nga një komponent teknik në një burim strategjik të ekonomisë dixhitale.
Dhe këtu historia më kthen përsëri te LISA.
Kur nisëm këtë projekt në Petani Law & Tax së bashku me UPWeb Services, objektivi ishte juridik dhe teknologjik: si mund ta kthejmë dijen e akumuluar në vite pune, dokumente, legjislacion dhe praktikë gjyqësore në një sistem që mund ta përdorë dhe analizojë këtë njohuri në mënyrë inteligjente? Nuk mendonim se gjatë rrugës do të na duhej të analizonim edhe tregun botëror të memories.
Por pikërisht kjo është ndoshta një nga gjërat më interesante të revolucionit të AI.
Një projekt relativisht i vogël teknologjik në një studio ligjore në Shqipëri përfundon duke u ndikuar nga e njëjta garë globale për memorie ku marrin pjesë NVIDIA, Microsoft, Google, Amazon dhe kompanitë më të mëdha të teknologjisë në botë.
Një kit RAM që nga 100–200 dollarë shkon drejt 350 dollarëve mund të duket si një problem i vogël i tregut të kompjuterëve. Por pas atij çmimi fshihet diçka shumë më e madhe: një garë për fabrikat, energjinë, GPU-të dhe memorien që nevojitet për të ndërtuar Inteligjencën Artificiale.
Dhe ndoshta kjo është mënyra më e thjeshtë për ta kuptuar:
- Cloud-i mund të duket virtual.
- Inteligjenca Artificiale mund të duket virtuale.
- Por të dyja varen nga burime krejtësisht fizike.
Dhe burimet fizike, kur kërkesa tejkalon ofertën, kanë një zakon shumë të vjetër: bëhen të shtrenjta.
AI is making the world's memory more expensive: What is happening with RAM and why this crisis could affect us all
My interest in this topic did not stem from the semiconductor market or an analysis of tech corporations. It started from a concrete project we are developing at Petani Law & Tax, together with UPWeb Services.
For some time now, we have been working on LISA – Legal Intelligent Software Assistance, an internal intelligent legal system built upon our own documentation and expertise.
LISA is not merely conceived as an interface that queries an external Artificial Intelligence system. The idea is to build a system that works on top of our own knowledge base: working files and documents, court decisions, legislation, codes, and legal materials gathered and structured over the years.
The goal is for this information to no longer remain just a document archive, but to be searchable, linkable, and analyzable by the system, gradually transforming into an active legal knowledge base.
Right when we transitioned from concept to actual infrastructure design, together with the UPWeb Services team we began calculating server capacity, memory, and the costs the system would require.
And that is where I encountered something I had not anticipated: the price of RAM.
At first, I thought it was simply a temporary spike in hardware prices. But when I looked into it further, I realized that behind the price of RAM lay a much larger phenomenon: the global race for the infrastructure demanded by Artificial Intelligence.
And the numbers are significant.
In October 2025, a standard 32 GB DDR5 RAM kit for a personal computer could be purchased for around $100–200. Today, less than a year later, the same capacity starts at around $350, when available in stock. This is not a pricing error.
According to Tom's Hardware price indexes, the DDR5 market has in some instances seen triple and quadruple price surges.
But our computer RAM is only the visible tip of a much larger problem. Behind it, a global race is underway for one of the most critical resources of the Artificial Intelligence era: MEMORY.
From +20% to +60% within a quarter, HBM, Micron, SK hynix, Samsung, NVIDIA, Cloud, etc.
From oil to memory?
The 20th century was built on energy control. The early 21st century was built on data control.
The Artificial Intelligence era may show us that simply having data is not enough. You must also have the physical capacity to process it. In this sense, memory is progressively transforming from a technical component into a strategic pillar of the digital economy.
And here the story brings me back to LISA.
When we initiated this project at Petani Law & Tax alongside UPWeb Services, the objective was legal and technological: how can we turn the knowledge accumulated over years of work, documents, legislation, and judicial practice into a system that can intelligently utilize and analyze this expertise? We never imagined that along the way we would also need to analyze the global memory market.
Yet this is perhaps one of the most interesting aspects of the AI revolution.
A relatively small technological project in a law firm in Albania ends up being impacted by the exact same global memory race involving NVIDIA, Microsoft, Google, Amazon, and the world's largest tech companies.
A RAM kit rising from $100–200 to $350 may look like a minor computer market hiccup. But beneath that price tag lies something much larger: a race for the factories, energy, GPUs, and memory required to build Artificial Intelligence.
And perhaps this is the simplest way to understand it:
- The cloud may look virtual.
- Artificial Intelligence may look virtual.
- Yet both depend entirely on physical resources.
And physical resources, when demand outpaces supply, have a very old habit: they become expensive.
L'IA sta rendendo più costosa la memoria del mondo: cosa sta succedendo alla RAM e perché questa crisi ci riguarda tutti
Il mio interesse per questo tema non è nato dal mercato dei semiconduttori o da un'analisi sulle aziende tecnologiche. È nato da un progetto concreto che stiamo sviluppando presso Petani Law & Tax, insieme a UPWeb Services.
Da qualche tempo stiamo lavorando su LISA – Legal Intelligent Software Assistance, un sistema intelligente giuridico interno, costruito sulla nostra documentazione e competenza.
LISA non è concepita semplicemente come un'interfaccia che interroga un sistema esterno di Intelligenza Artificiale. L'idea è costruire un sistema che lavori sulla nostra base di conoscenze: fascicoli e documenti di lavoro, sentenze giudiziarie, legislazione, codici e materiale giuridico raccolto e strutturato nel corso degli anni.
L'obiettivo è che queste informazioni non rimangano solo un archivio di documenti, ma possano essere ricercate, collegate e analizzate dal sistema, trasformandosi gradualmente in una base di conoscenza giuridica attiva.
Proprio quando siamo passati dal concetto alla progettazione concreta dell'infrastruttura, insieme al team di UPWeb Services abbiamo iniziato a calcolare la capacità dei server, la memoria e i costi che il sistema avrebbe richiesto.
Ed è lì che mi sono imbattuto in qualcosa che non avevo previsto: il prezzo della RAM.
All'inizio pensavo fosse semplicemente un aumento temporaneo dei prezzi dell'hardware. Ma quando ho iniziato ad approfondire, ho capito che dietro il prezzo della RAM si celava un fenomeno molto più grande: la corsa globale all'infrastruttura richiesta dall'Intelligenza Artificiale.
E i numeri sono significativi.
Nell'ottobre 2025, un kit standard di RAM DDR5 da 32 GB per PC poteva essere acquistato per circa 100-200 dollari. Oggi, a meno di un anno di distanza, la stessa capacità parte da circa 350 dollari, quando è disponibile in magazzino. Non si tratta di un errore di prezzo.
Secondo gli indici di Tom's Hardware, il mercato delle DDR5 ha registrato in alcuni casi raddoppi, triplicazioni e quadruplicazioni dei prezzi.
Ma la RAM dei nostri computer è solo la punta visibile di un problema ben più grande. Dietro di essa è in corso una corsa globale per una delle risorse più critiche dell'era dell'Intelligenza Artificiale: la MEMORIA.
Dal +20% al +60% in un trimestre, HBM, Micron, SK hynix, Samsung, NVIDIA, Cloud, ecc.
Dal petrolio alla memoria?
Il Novecento si è fondato sul controllo dell'energia. L'inizio del XXI secolo si è fondato sul controllo dei dati.
L'era dell'Intelligenza Artificiale può dimostrarci che possedere solo i dati non basta. Bisogna possedere anche la capacità fisica per elaborarli. In questo senso, la memoria sta transitando gradualmente da semplice componente tecnica a risorsa strategica dell'economia digitale.
E qui la storia mi riporta a LISA.
Quando abbiamo avviato questo progetto presso Petani Law & Tax insieme a UPWeb Services, l'obiettivo era giuridico e tecnologico: come possiamo trasformare il sapere accumulato in anni di lavoro, documenti, legislazione e pratica giudiziaria in un sistema che possa utilizzare e analizzare questa conoscenza in modo intelligente? Non pensavamo che lungo il percorso avremmo dovuto analizzare anche il mercato globale delle memorie.
Ma forse questo è uno degli aspetti più interessanti della rivoluzione dell'IA.
Un progetto tecnologico relativamente piccolo in uno studio legale in Albania finisce per essere influenzato dalla stessa identica corsa globale alla memoria che vede protagonisti NVIDIA, Microsoft, Google, Amazon e le più grandi aziende tecnologiche del mondo.
Un kit di RAM passato da 100-200 a 350 dollari può sembrare un piccolo problema del mercato dei computer. Ma dietro quel prezzo si nasconde qualcosa di molto più grande: una corsa per le fabbriche, l'energia, le GPU e le memorie necessarie per costruire l'Intelligenza Artificiale.
E forse questo è il modo più semplice per comprenderlo:
- Il Cloud può sembrare virtuale.
- L'Intelligenza Artificiale può sembrare virtuale.
- Ma entrambe dipendono da risorse totalmente fisiche.
E le risorse fisiche, quando la domanda supera l'offerta, hanno un'abitudine molto antica: diventano costose.
English 
Italian 
Albanian